Er is een soort storing die veel gevaarlijker is dan een ding dat gewoon stukgaat. Een apparaat dat het niet doet, merk je meteen: het lampje is uit, je belt de monteur, klaar. Maar een apparaat dat het half doet, dat traag hapert en dan alsnog niks oplevert, kan maandenlang stilletjes geld kosten zonder dat iemand het doorheeft. In de Ai-wereld kwam ik daar op een pijnlijke manier achter, en het veranderde hoe ik naar falen kijk.

Twee manieren om te falen, met heel verschillende prijskaartjes#

In mijn opstelling gebruik ik meerdere Ai-modellen door elkaar, met een soort verkeersregelaar ervoor die elke vraag naar de goedkoopste geschikte plek stuurt. Een van die goedkope opties was een externe Ai-tool. Prima idee: als die het werk gratis of goedkoop kan doen, scheelt dat op de dure modellen.

In het begin ging het weleens mis, maar op de goede manier. Als die tool niet beschikbaar was, faalde hij meteen. Binnen een fractie van een seconde kwam er een foutmelding terug, de verkeersregelaar haalde zijn schouders op en stuurde de vraag door naar het volgende model. Kosten van zo’n mislukking: vrijwel nul. Wat rommel in een logbestand, meer niet. Instant falen is goedkoop falen, want je verspilt geen tijd aan iets wat toch niks wordt.

Toen veranderde er iets aan de inlog van die tool, en het faalgedrag sloeg om. In plaats van meteen “nee” te zeggen, bleef de tool nu hángen. Twintig minuten lang, per poging, deed hij alsof hij bezig was, om daarna alsnog met lege handen af te haken. Van buiten zag het eruit alsof er hard gewerkt werd. In werkelijkheid werd er twintig minuten lang niets nuttigs gedaan, alleen maar gewacht op een antwoord dat nooit kwam.

Waarom dat zoveel duurder is#

Reken even mee wat dat betekent. Elke mislukte poging kostte nu geen fractie van een seconde meer, maar twintig volle minuten aan verspilde rekentijd. En zo’n koppeling wordt niet één keer per dag aangeroepen, maar telkens opnieuw. Bij het tempo waarop dit gebeurde, liep het op naar zo’n één tot twee uur verspilde rekentijd per dag, alleen maar aan een inlog die bleef hangen. Elke dag opnieuw, terwijl er geen enkel resultaat tegenover stond.

En het venijnigste: het was onzichtbaar. Een tool die meteen faalt, geeft een duidelijk signaal. Een tool die twintig minuten bezig lijkt en dan pas faalt, ziet eruit als normaal, druk gedrag. Geen alarm, geen rood lampje, gewoon een proces dat “aan het werk” leek. Precies dat maakte een goedkope, half-stuk koppeling duurder dan wanneer hij helemaal dood was geweest. Een dode koppeling had ik meteen weggegooid. Deze bleef, en vrat elke dag stilletjes uren aan capaciteit die ik nergens terugzag.

De oorzaak: half kapot is erger dan helemaal kapot#

Wat bleek: de inlog van de tool was niet helemaal kapot, maar half kapot. Genoeg in orde om niet meteen “toegang geweigerd” te roepen, maar niet genoeg om er echt doorheen te komen. En dat halve zit precies in de gevarenzone. Bij helemaal kapot geeft een systeem snel op. Bij half kapot blijft het hoopvol proberen, twintig minuten lang, tot een tijdslimiet er een eind aan maakt.

Dat is de kern van dit verhaal, en het geldt breder dan Ai. Half kapot is vaak duurder dan helemaal kapot, omdat helemaal kapot een duidelijk signaal geeft en half kapot je middelen blijft opslurpen terwijl het net genoeg werkt om onopgemerkt te blijven. Een half-lekke band merk je pas als je benzineverbruik omhoog kruipt. Een half-stuk proces merk je pas als je de rekening optelt.

De les: monitor hóé iets faalt, niet alleen dát het faalt#

Wat ik hiervan leerde, veranderde mijn aanpak van bewaking. Ik lette voorheen vooral op óf iets faalde: lukte het, ja of nee. Maar dat is niet genoeg. Een mislukking die 0 seconden duurt en een mislukking die 20 minuten duurt, tellen in zo’n simpele telling allebei als “één mislukking”, terwijl de tweede duizenden keren duurder is. De teller ziet geen verschil; je portemonnee wel.

Sindsdien kijk ik naar het gedrág van het falen. Een bruikbaar signaal dat ik eruit haalde: zie je voor dezelfde koppeling binnen een dag zowel snelle mislukkingen áls hele trage, hangende mislukkingen door elkaar, dan is er iets half kapot. Niet compleet stuk, maar in die gevaarlijke tussentoestand die tijd opeet. Dat gemengde patroon is een alarmbel op zich, en juist die had ik eerst gemist.

De oplossing zat op twee plekken. Ten eerste een verkeersregelaar die niet eindeloos op één hangende tool wacht, maar na een strakke tijdslimiet doorschakelt naar een alternatief dat het wél doet. Ten tweede, zodra duidelijk werd dát die ene tool half kapot was, hem tijdelijk helemaal uitschakelen in plaats van hem elke keer opnieuw twintig minuten te laten hangen. Beter een koppeling die je bewust uitzet dan een die stilletjes je capaciteit leegtrekt.

Wat betekent dit voor jouw bedrijf?#

Ook als je zelf geen Ai-koppelingen bouwt, is dit patroon waardevol, want het zit in elke automatisering die op iets externs leunt.

Meet niet alleen of iets werkt, maar hoe snel het faalt als het misgaat. Een integratie die traag hangt voordat hij opgeeft, kan onzichtbaar veel duurder zijn dan een die meteen “nee” zegt. Let op processen die “druk” lijken maar niets opleveren.

Bouw een tijdslimiet en een uitwijk in. Elke automatisering die op een externe dienst leunt, zou na een redelijke tijd moeten stoppen met wachten en moeten uitwijken naar een alternatief, in plaats van eindeloos te blijven proberen. Hangen is geen neutrale toestand, het kost geld.

Wees extra alert op het half-kapotte. Iets dat soms werkt en soms hangt, is verraderlijker dan iets dat gewoon uitstaat. Als je gemengd gedrag ziet, snelle en trage mislukkingen door elkaar, behandel dat dan als een storing op zich en niet als toeval.

De diepere les: de gevaarlijkste storingen zijn niet de luide, maar de stille. Iets wat helemaal stukgaat, repareer je meteen. Iets wat half werkt, blijft je geld kosten tot je er bewust naar op zoek gaat. Goede bewaking kijkt daarom niet alleen naar het lampje aan of uit, maar naar hoe een ding zich gedraagt als het misgaat.

Wil je weten waar in jouw automatisering stille, half-kapotte processen onzichtbaar geld of tijd kosten? Kijk op de consulting-pagina hoe ik werk. En om te doorzien wat je Ai-gebruik werkelijk kost, van draaiende integratie tot mislukte run, helpt de gratis Ai-kostenwijzer voor het mkb.