Er zijn momenten waarop de stroomprijs onder nul zakt. Te veel wind, te veel zon, te weinig vraag, en ineens betaalt de markt jóú om stroom af te nemen in plaats van andersom. Met een dynamisch energiecontract kun je daarvan profiteren, maar dan moet je huis wel precies het tegenovergestelde doen van wat het normaal doet. En daar begon een detectiveverhaal dat me veel leerde over wie er nou eigenlijk de baas is over jouw eigen apparaten.

Home Assistant stuurt bij mij thuis de zonnepanelen, de thuisbatterij en de warmtepompen aan. Het plan voor een negatief-prijsmoment is simpel te bedenken: zet de zonnepanelen uit (want je eigen zon telt op dat moment niet mee, je wilt juist van het net afnemen), laad de batterij vol vanaf datzelfde net, en zet de warmtepompen op vol vermogen. Alles wat stroom vreet, mag aan. Simpel bedacht. Een stuk lastiger uitgevoerd.

Het probleem: de cloud werkte me tegen#

De zonnepanelen uitzetten bleek het struikelblok. Mijn omvormer wordt namelijk aangestuurd via de cloud van de fabrikant, en die cloud heeft zijn eigen wil. Ik kon een instelling wel wijzigen, maar binnen enkele tellen zette de fabriekscloud hem stilletjes weer terug naar de standaard. Alsof je een lichtschakelaar omzet en een onzichtbare hand hem meteen weer terugklikt. Voor een moment dat maar een paar uur duurt, is dat onwerkbaar. Tegen de tijd dat je iets hebt afgedwongen, is het venster voorbij.

Eerst dacht ik dat het gewoon niet kon, dat de fabrikant deze functie op slot had gezet en dat ik moest wachten op een installateur of een firmware-update. Dat bleek niet zo. Het zat helemaal niet op slot. Ik keek alleen op de verkeerde plek: ik probeerde het via de cloud, terwijl de echte controle lokaal lag.

De oplossing: praten met het apparaat zelf#

De omvormer blijkt rechtstreeks aanspreekbaar over je eigen netwerk, via een industrieel protocol genaamd Modbus, zonder dat er ook maar iets via de cloud hoeft. Dat betekent: je praat direct met het apparaat dat bij jou in de meterkast hangt, en niet met een server ergens ver weg die andere prioriteiten heeft.

Om dat werkend te krijgen was flink speurwerk nodig. Ik heb de fabrikant een mail gestuurd om een specifiek stukje besturing losgepeuterd te krijgen, en de rest empirisch uitgetest. De sleutel bleek een specifieke instelling, in de techniek een register op adres 0x088A, die de zonnepanelen aan of uit zet. Met een belangrijke voorwaarde: hij werkt alleen zolang er een actieve besturingsopdracht loopt, aangezet via een tweede register op 0x0880. Zodra die opdracht stopt, herstelt de omvormer de panelen helemaal vanzelf. Dat is geen bug maar een ingebouwd vangnet: valt mijn systeem uit, dan gaan de panelen gewoon weer aan. Ik kan mezelf dus nooit per ongeluk vastzetten op nul.

Het bewijs dat het werkte was mooi concreet: mijn zonproductie zakte binnen twee minuten van ruim 2000 watt naar 0, en kwam net zo makkelijk weer terug. Datzelfde lokale kanaal gebruik ik om de batterij gecontroleerd vanaf het net bij te laden tijdens het negatieve venster.

De laatste horde: elke minuut opnieuw afdwingen#

Eén ding losten al die registers niet op: de fabriekscloud bleef proberen mijn instellingen terug te draaien. De oplossing daarvoor was niet slimmer onderhandelen met die cloud, maar hem gewoon overstemmen. Ik heb een kleine, permanent draaiende koppeling gebouwd die elke zestig seconden opnieuw de gewenste stand afdwingt via die lokale verbinding. De cloud mag proberen terug te zetten wat hij wil; binnen een minuut staat alles weer zoals ik het hebben wil.

De architectuur eromheen hield ik bewust simpel en veilig. Home Assistant bepaalt wánneer er iets moet gebeuren, op basis van de prijs en de tijd, door een paar simpele schakelaars om te zetten. De lokale koppeling leest alleen die schakelaars en voert de technische commando’s uit. Beslissen en uitvoeren zijn dus netjes gescheiden. En de omvormer accepteert maar één lokaal gesprek tegelijk, dus ik heb er streng op gelet dat alleen díe ene koppeling schrijft, nooit twee dingen tegelijk. Zo blijft het voorspelbaar.

De hobbyfix bleek breder bruikbaar, dus ik heb hem opgepoetst tot een open-source koppeling voor Home Assistant die iedereen met zo’n omvormer kan gebruiken. Van eigen ergernis naar iets waar anderen wat aan hebben.

Wat een MKB-lezer hieruit haalt#

Dit verhaal gaat zogenaamd over zonnepanelen, maar de echte les gaat over afhankelijkheid. Steeds meer van de apparatuur en software waar je bedrijf op draait, wordt aangestuurd via de cloud van een leverancier. Zolang dat werkt zoals jij wilt, is dat prima. Het probleem ontstaat op het moment dat de belangen van die leverancier niet meer samenvallen met de jouwe, en je merkt dat je niet echt de baas bent over je eigen gereedschap.

Dat kan subtiel zijn. Een leverancierscloud die instellingen terugzet, een dienst die precies dát ene knopje niet aanbiedt dat jij nodig hebt, een integratie die traag is omdat elk commando eerst naar een server aan de andere kant van de wereld moet en terug. Stuk voor stuk kleine dingen die bij elkaar bepalen hoeveel grip je nog hebt op je eigen processen.

De les die ik meeneem: onderzoek of er een lokale, directe route bestaat naar de dingen waar je echt van afhankelijk bent, vóórdat je aanneemt dat iets “gewoon niet kan”. Vaak zit de controle dichterbij dan de leverancier je laat geloven. Een directe koppeling geeft je twee dingen die goud waard zijn: snelheid, want er zit geen omweg via een verre server tussen, en zekerheid, want je bent niet overgeleverd aan de grillen van andermans cloud. Het kostte me speurwerk, een mailtje naar de fabrikant en wat experimenteren, maar het resultaat is dat ík bepaal wat mijn apparaat doet, niet een server die ik nooit gezien heb.

Datzelfde denken zit ook in het vangnet dat ik inbouwde. Ik heb er bewust voor gekozen dat bij uitval alles terugvalt naar veilig, en dat maar één component de kritieke instellingen mag wijzigen. Dat is geen luxe maar de basis van betrouwbare automatisering: bedenk vooraf wat er gebeurt als jouw slimme oplossing uitvalt, en zorg dat “uit” altijd veilig is. Automatisering die geld oplevert maar je bij de eerste hapering in de problemen brengt, is de winst niet waard.

Zelf aan de slag#

De vraag hoeveel je uit handen geeft aan een systeem, en waar je zelf de controle wilt houden, is precies waar mijn Ai-stoplicht over gaat. Daarmee breng je per proces in kaart wat je met een gerust hart automatiseert en waar een mens, of een lokaal vangnet, tussen moet blijven. Meer gratis materiaal staat bij de downloads.

Wil je verkennen waar jouw bedrijf te afhankelijk is geworden van andermans cloud, en waar een directere, robuustere aanpak je grip en snelheid teruggeeft? Kijk dan op de consulting-pagina hoe ik werk.