De grootste verleiding van Ai is snelheid. Je typt wat je wilt, en er rolt code uit. Waarom zou je tijd verspillen aan ontwerpen, plannen en overleggen, als de machine binnen een minuut al kan beginnen te bouwen?

Omdat de duurste fouten niet in de code zitten. Ze zitten daarvoor. Een verkeerd begrepen opdracht, een aanname die niemand heeft uitgesproken, een detail dat wél ter sprake kwam maar nooit is vastgelegd. Als je die fouten pas ontdekt nadat er een half systeem op gebouwd is, ben je veel duurder uit dan wanneer je ze had onderschept voordat er één regel geschreven werd. Daarom werk ik, ook en juist met Ai, in expliciete fasen met een akkoord tussen elke stap. Eerst het ontwerp rond, dán pas code.

Fasen met een poortje ertussen#

De aanpak die ik aanhoud, doorloopt een aantal duidelijk gescheiden stappen. Eerst leg je vast wát er precies moet gebeuren en waaraan het af moet voldoen. Dan schets je op hoofdlijnen hóé je het gaat aanpakken, nog zonder in details te duiken. Dan bepaal je uit welke onderdelen het gaat bestaan en hoe die samenhangen. Pas daarna wordt er gebouwd en getest. En tot slot controleer je of het geheel echt doet wat de bedoeling was.

Het klinkt misschien als bureaucratie, maar het cruciale zit niet in de fasen zelf. Het zit in de poortjes ertussen. Bij elke overgang naar de volgende fase is er een moment van verantwoording: klopt wat we tot hier hebben, voordat we verdergaan? Dat ene moment van “ja, dit is akkoord” tussen ontwerp en bouw is waar het geld verdiend wordt. Want een misverstand dat je daar ontdekt, kost een gesprek. Datzelfde misverstand dat je pas ná het bouwen ontdekt, kost een verbouwing.

Ik heb dit zelf gemerkt door het contrast. Een opdracht zonder die poortjes, gewoon “ga maar bouwen”, laat fouten ontstaan die je met de hand terug moet draaien. Diezelfde opdracht mét een akkoord-moment tussen ontwerp en code onderschept die fouten voordat ze code zijn geworden. Zelfde werk, andere volgorde, heel andere uitkomst. En je hebt er geen ingewikkelde gereedschapskist voor nodig: het is vooral de discipline om expliciet de fasen te doorlopen in plaats van meteen te beginnen.

Verzin geen integratie die alleen mondeling langskwam#

Er is een specifieke fout die ik Ai meer dan eens heb zien maken, en die precies laat zien waarom die ontwerpfase zo belangrijk is. Iemand noemt in een gesprek terloops een koppeling met een bepaalde dienst. Het wordt niet opgeschreven, niet vastgelegd, het valt gewoon een keer. En als je vervolgens aan de slag gaat, is de neiging groot om die koppeling als vaststaand aan te nemen en er meteen op te gaan bouwen.

Dat is een valkuil. Iets wat alleen mondeling is genoemd, is geen vastgelegde beslissing. Misschien was het een idee dat nog niet af was. Misschien werd een andere naam bedoeld, of een andere dienst. Misschien was het een verspreking. Bouw je er blind op voort, dan bouw je op een aanname die je zelf hebt ingevuld. Voordat je een koppeling implementeert die je nergens hard hebt zien staan, controleer je eerst of ze echt bestaat en echt de bedoeling is. Dat is geen wantrouwen, dat is de kern van een goede ontwerpfase: aannames expliciet maken en toetsen voordat je erop bouwt. Wat niet is vastgelegd, verzin je niet. Je vraagt het na.

Lees je eigen eerdere lessen voordat je begint#

De tweede harde regel gaat over geheugen. Ai, en eerlijk gezegd ook mensen, hebben de neiging om elke klus als een schone start te behandelen. Maar zelden begin je echt bij nul. Meestal heb je een variant van dit werk al eens gedaan, en heb je toen dingen geleerd die precies nu van pas komen.

Daarom hoort het inlezen van je eigen eerdere lessen bij de eerste fase, niet als een leuke bijkomstigheid maar als een vaste stap. Voordat ik iets aanpak, kijk ik terug: wat heb ik hier eerder over vastgelegd? Welke fout maakte ik de vorige keer? Welke aanname bleek toen verkeerd? Die vijf minuten terugkijken voorkomen dat je een probleem opnieuw oplost dat je al eens hebt opgelost, of, erger, een fout herhaalt die je al eens hebt gemaakt. Een ontwerpfase die niet begint met “wat weet ik hier al van”, laat waardevolle kennis liggen die je zelf hebt opgebouwd.

Hergebruik wat er al staat#

De derde regel is verwant, en misschien wel de meest onderschatte. Ai heeft een sterke neiging om dingen vanaf de grond opnieuw te bouwen, ook als er al iets bruikbaars klaarligt. Vraag om een oplossing, en het produceert er een, zonder eerst te kijken of het wiel al eens is uitgevonden binnen je eigen bezit.

Dat is verspilling op twee manieren. Je bouwt iets wat er al is, en je krijgt een tweede variant die net iets anders werkt dan de eerste, met alle verwarring en onderhoudslast van dien. Het is me overkomen dat er al een volledige laag klaarlag voor een bepaalde functie, en dat die bij een nieuwe klus zonder meer hergebruikt had kunnen worden, mits iemand eerst had gekeken of ze bestond. Daarom hoort bij de ontwerpfase de vraag: wat heb ik hier al voor liggen dat ik kan hergebruiken? Bestaande onderdelen inzetten is bijna altijd sneller, betrouwbaarder en beter te onderhouden dan een nieuwe versie naast de oude. Bouwen is de laatste optie, niet de eerste.

Wat betekent dit voor jouw bedrijf?#

Je hoeft geen software te bouwen om iets aan deze les te hebben. Het gaat over een houding die je op elk Ai-project kunt toepassen, of het nu een tekst, een proces of een koppeling betreft. De rode draad: eerst overeenstemming over wat en hoe, dan pas uitvoeren.

  • Bouw poortjes tussen je fasen. Spreek af wat er moet gebeuren en hoe, en laat iemand daar bewust “akkoord” op geven vóór de uitvoering begint. Dat ene moment vangt de duurste fouten.
  • Verzin niks wat niet is vastgelegd. Iets wat alleen terloops is genoemd, is geen beslissing. Controleer het voordat je erop bouwt, in plaats van je eigen aanname in te vullen.
  • Kijk terug voor je begint. Leg je lessen vast, en lees ze aan het begin van een vergelijkbare klus. Zo herhaal je oude fouten niet en los je opgeloste problemen niet nog eens op.
  • Hergebruik voor je bouwt. Kijk eerst wat er al ligt. Iets bestaands inzetten is bijna altijd beter dan een tweede variant ernaast maken.

De verleiding blijft om Ai meteen te laten bouwen, want dat voelt snel. Maar snelheid aan de voorkant die je aan de achterkant terugbetaalt in verbouwingen, is geen snelheid. De echte versnelling zit in een half uur ontwerp dat een dag herstelwerk voorkomt.

Zelf aan de slag#

Wil je verkennen hoe je Ai verantwoord en met de juiste volgorde inzet in je eigen bedrijf, zonder dat je in half-afgemaakt werk belandt, kijk dan op de consulting-pagina hoe ik werk. En op de downloads-pagina vind je gratis werkbladen die je helpen om Ai met beleid in je bedrijf te introduceren.